|
AÇILIŞ NEDİR?
Açılış,oyunun başlangıç evresidir.Bu evrede amaç kuvvetlerin oyun ortasındaki önemli mücadele için hazırlanmasıdır.
Açılışlar çok çeşitli devam yollarından oluşmaktadır. Bunlara ait çok sayıda kitap yazılmıştır. Bu devam yollarını ezberlemeye çalışmak faydalı değil,hatta zararlı olabilmektedir.
Satranç tarih boyunca çeşitli aşamalardan geçmiştir. Günümüzün modern anlayışına gelinceye kadar açılışlar yanlış ve kötü devam yollarından kurtulmuş ve bu süreç de halen devam etmektedir.Satranç teorisyenleri incelemeleri sürekli devam ettirmekte,stratejiler oluşturmakta ve taktik planlar geliştirmektedirler.
Satranç teorisi ve pratiği fikir bakımından birbirine benzer devam yollarının çoğalması sonucu açılış sistemlerini ortaya çıkardı.
Satranç açılış bilgisinden yoksun oyuncu daha başlangıçta rakibine girişimi kaptırabilir. Günümüzün ustalarının oyunlarına baktığımızda konumsal oyun ve yaratıcılığı birleştirerek başarıyı yakaladıklarını görüyoruz.Uzak görüşlü olmak, doğru strateji,taşların tahta üzerinde oya gibi işlenmesi ve mükemmel savunma bu anlayışın özünü oluşturmaktadır.
Satranç açılışlarında rastlantıya yer yoktur. Yanlış ve yeterince düşünülmemiş açılış hamleleri oyunu hızla çöküntüye götürebilir.İyi bir satranç oyuncusu olabilmek için oyuncu açılışları öğrenmeli ve denemelidir.İkinci aşamada ise oyunlarını gelişme ve aktif planlara dayandırmalıdır.
Satranç oyuncularının genellikle düştükleri hatalardan birisi yalnızca devam yolları (varyant) çalışmalarına önem vermeleridir. Reti diyor ki ‘‘ Açılışların ardında yatan temel düşünceleri anlamaya çalışmak daha yararlı olur; bu düşünceler varyantlardakinden çok daha fazla satranç gerçeği içermektedir.’’ ‘‘ Oysa açılışın gerçek amacını ve anlamını doğru kavrayan bir kimse varyantları bilmese de oyununu güvenle yürütebilir.’’ ‘‘Bir kez, varyantlara dayanan her irdeleme zamanla yanlış çıkmıştır; çünkü varyant bilgisi nede olsa düzmece bir bilgidir.’’
O halde satranç oyuncuları ne yapmalıdır.Her oyuncu kendisine açılış sistemlerine dayalı bir repertuar oluşturmalıdır.
A-Elemanter esaslar ve açılış sorunları
Açılış İlkeleri
Temel açılış ilkelerini kısaca görelim .
a) Gelişme:Oyunun açılış aşamasında kuvvetlerin hızlı ve birbiriyle işbirliği yapacak şekilde geliştirilmesi çok önemlidir.
Gelişmenin temel ilkesi; aletleri çabucak geliştirip,mümkün olduğunca hızlı bir şekilde oyuna girmelerini sağlamaktır.
Gelişmenin temel ilke yanında dayandığı diğer dört temel ilke ise şunlardır.
1.Merkez için mücadele
2.Kuvvetlerin olabildiğince hızlı ve etkin gelişmesi
3.Şahın güvenliğini sağlamak. Roku zamanında yapmak.
4.Uygun ve elverişli bir piyon yapısının oluşturulması.
Bu ilkelere dayanarak açılış aşamasındaki oyunla ilgili önemli bir takım ilkeler de tespit edebiliriz.
1.Açılış aşamasında ağır aletleri erkenden oyuna girmemelidir.Vezir ve kale gibi ağır aletler rakibin fil,at gibi hafif aletleriyle piyonlarının hücumuna uğrayabilir.Bu ise açılışta tempo kaybı demektir.Her tempodan yararlanmaya çalışmak gereklidir.
2.Piyonlarla açılış planı dışındaki gereksiz hamlelerden kaçın.Özellikle,h3,a3,h6,a6 hamleleri gibi kenar piyonlarını gereksiz yere oynamayın.
3.Oyuna merkeze mücadelesi ile başla;bir merkez piyonu ile başla ve hafif aletleri etkin ve merkezi kontrol edecek şekilde tahta üzerinde yerleştir.
4.Daha ilk hamlede büyük ve ayrıntılı planlar kurmak yerine , gelişmeyi aletleri birbiriyle işbirliği yapacak ve pozisyon değiştirebilecek şekilde gerçekleştir.
5.Bütün kuvvetlerinin uyumunu gözet.Aletlerin tamamıyla mücadeleye katıl ve sadece tek bir kanatta oynama.
6.Her hamle bir oyun planına bağlı olmalıdır.
7.Açık konumlarda hamlelerini zamanında yap.Çünkü bu durumlarda bazen aç gözlü bir şekilde taş kazancı peşinde koşmak pahalıya patlayabilir.
8.Piyon zayıflıklarına izin verme.
9.Rakibin piyon zincirini durdur.Kendi piyonlarının yardımıyla alan üstünlüğü elde etmeye çalış.
10.Aletlerinle piyonlarının yolunu kapama.Aletlerle piyonların işbirliği içinde olsun.
11.Oyun başlangıcında f2 ve f7 kareleri zayıftır.Buraları rakibin hücumundan koru
12.Tek bir aleti yanlış yerleştirmek tüm aletlerin uyumunu bozabilir.
13.Beyazla oynuyorsan ilk hamleyi yapmanın avantajını girişim gücü elde etmeye çalışarak kullanmaya çalış.Siyahsan karşı oyun elde etmek için uğraş.
Bütün bu ilkelerden çıkacak sonuç; güçlerin harekete geçirilmesinin ana sorunu, açılış aşamasında kuvvetler arasındaki ortak uyumu sağlamak ve bunun rakip üzerinde oluşturacağı etkidir.Girişimin elde edilmesi,stratejisi olan bir plan hazırlanması ve rakibin amaç ve planlarının boşa çıkarılması da bu aşamanın önemli temel noktalarıdır.
Deneyimsiz ve satranca yeni başlamış bir oyuncu,açılış aşamasında gelişmeyi etkin planlara dayandırmadan önce,açılışın elemanter ilkelerini öğrenmeli ve bunları pratik oyunda denemelidir.Satranç tarihi boyunca birçok satranççı kuşağının büyük çabalar sonucunda ortaya koydukları açılış ilkelerine bilinçli olarak uymak,hem enerji tasarrufu sağlar hem de düşünce yeteneğini güçlendirir.Çünkü bu ilkeler rastlantıya yer bırakmayan birer mantık yasasına dayanır.
Merkez Karelerinin Rolü
Tahtanın ortasındaki e4,e5,d4,d5 olmak üzere dört kareye ‘merkez’ diyoruz.Merkezin rolü açılış aşamasında başlar,oyun ortasında ve oyun sonunda devam eder.
1.Merkeze yerleştirilen figürler hareket ve etkinlik açısından en yüksek güce erişirler.Örneğin veziri merkez karelerinden birisine yerleştirecek olursak, buradan tahta üzerindeki 27 kareye ulaşabildiğini görürüz.Ama c6’dan 25 ve a1’den ise ancak 21 kareye ulaşabilir.
2.Merkeze yerleşen figürler tahtanın her yönüne kolayca ve çabucak gidebilirler.
Piyonların Merkezdeki Rolü
İki tarafın merkez hatlarda yer alan e ve d piyonları açılışların şekillenmesinde önemli rol oynarlar.Piyonların hücumuna uğrayan karelere rakip figürler yerleşemez.Piyonların merkezdeki kontrol gücü rakip figürlerin etkinliğinin sınırlanmasına yol açar.Bu ve diğer nedenlerle 1.e4 ve 1.d4 hamleleri ile daha çok oyunlara başlanmaktadır.
Ağır Figürlerin Rolü
Ağır figürlerin hemen açılışın ilk hamlelerinde oynanması doğru değildir.Rakibin hafif figürleri ve piyonlarının hücumuna uğrayarak hem tempo,hem zaman kaybı, hem de bir şey elde etmeden geri dönmek zorunda kalır.Açılışta bir oyuncu bu kadar lükse kaçmamalıdır.
Açılışta kendi taşlarının gerisinde durgun bir şekilde bekleyen ağır figürlerin ‘oyun ortası’ aşamasında ve merkezin açılmasıyla,taş sayısının azalmaya başlamasıyla birlikte gerçek güçleri ortaya çıkmaya başlar.
Oyuna başladıktan sonra yapılan hamlelere göre açılışlar isimlendirilmektedir.Fransız Savunması,İspanyol Savunması, İki At Savunması,Vezir Gambiti, Şah-Hind Savunması, vs gibi isimler almaktadır.Açılışları üç ana gruba ayırıyoruz.
1.Açık Açılışlar: Birinci hamlesi 1.e4 e5’le başlayan tüm sistemler bu ismi alır.
2.Yarı Açık Açılışlar: 1.e4 hamlesine siyahlar simetrik olarak 1….e5 hamlesi yerine 1… c6, 1…..d6, 1….e6 gibi başlangıç hamleleri seçebilir.Bu tür açılışlar yarı açık alarak isimlendirilmektedir.
3.Kapalı Açılışlar: Beyazların 1.e4 hamlesinden başka herhangi bir hamle ile başlattığı sistemler kapalı açılış adını alır.Örneğin 1.d4, 1.f4, 1.c4, 1.Af3 gibi.
Bu gruplardan birincisi çok canlı oyunlara sahne olur.Özellikle yeni başlayanların açık savunma sistemlerini seçmesi faydalıdır.Oyuncunun oyun gücünü artırır ve aletleri daha iyi kullanmasını sağlar.Belirli bir oyun gücüne erişene kadar yarı açık ve kapalı savunma sistemleri fazla tercih edilmemelidir.
Satranç tahtasında ilk konum oluşurken alan (satranç tahtası), kuvvetler (materyaller: her iki tarafta 8’er alet ve 8’er piyon), zaman (açılışta gelişme tempoları) olağan üstü bir şekilde belirleyicidir.Bu üç faktör bir bütün halindedir.
Alan
a)Merkez Karelerinin açılıştaki rolü: Tahta üzerindeki karelerin her biri ayrı değerlere sahiptir. Oyun içinde mücadele tahta üzerinde hangi tarafta gerçekleşirse karelerin değerleri buna göre değişim göstermektedir. Ancak daha öncede söz konusu ettiğimiz gibi d4,d5,e4,e5 karelerinin durumu farklıdır.Çünkü bu kareler tahtanın tam ortasında merkezi oluşturmaktadırlar.Merkeze yerleştirilen aletler sürekli olarak rakip konuma rahatsızlıklar verir.Kanatlara hızla taşınabilir.
Açılış aşamasında mücadelenin nerede olacağı henüz belli değilse yapılacak iş amaca uygun şekilde aletlerin etkisini merkez bölgesine yönlendirmektir.Açılışta merkeze önem vermeyen oyuncu bir çok zorluklarla karşılaşır.Hatta oyunu bile kaybedebilir.
Açılış mücadelesi demek merkeze hakim olma mücadelesi demektir.Zaman zaman güçlü oyuncular bile merkezi ihmal edip kanat hareketleri yapmakta veya taktik hatalarına düşmekte ve merkeze önem vermemektedirler. Bunun bedelini de ağır şekil de ödemektedirler. Çağdaş merkez anlayışı aletlerin merkezde bulunmak yerine bu karelere uygulayacağı baskının etkisinin daha fazla olacağı düşüncesi sayesinde, oldukça güçlenmiştir.Merkeze hakim olmak için piyonlarla işgal etmek zorunlu değildir.Aletlerin merkezde oluşturacağı baskı yeterlidir.Burada ki ilke; Açılış aşamasında merkeze güvenilir şekilde sahip olmak aletlere rahat hareket ve manevra olanakları sağlamaktadır.
b)İki kanat arasındaki fark: Başlangıç konumunda vezir ve şah d ve e merkez dikeylerinde bulunmaktadır.a,b,c dikeyleri vezir, f, g, h, dikeyleri de şah kanadını oluşturmaktadır.Şah ve vezir kanatları arasında bir takım farklar vardır.Taşların daha ilk dizilişlerinde bu farklar göze çarpar.Sadece şah tarafından korunan f2 ve f7 kareleri en zayıf noktalardır. 1.e4 e5’li açılışlarda şah kanadında daha canlı ve aktif oyunlar gerçekleşmektedir.Buna karşılık 1.d4 d5 li açılışlarda mücadele daha yavaş, ihtiyatlı ve karmaşıktır.
c)Orta çizgi:Dördüncü ve beşinci yatay çizgiler arasında hayali bir çizgi var olduğunu kabul edersek bu çizginin tahtayı tam ortadan ikiye böldüğünü görürüz. Bunlardan birisi beyazın kampını oluşturur, diğeri de siyahın kampıdır.Amaç bu orta çizgiyi aşarak rakip kampa sokulmak ve buralarda güçlü dayanak noktaları oluşturarak alan kazanmaktır. Kazanılan alan aletlerin rahat hareket etmesini sağlar ve rakibin konumunun sıkışık kalmasına yol açar.Alan üstünlüğü kazanabilmek için merkez egemenliği gerekebilir. Tahtadaki genel durum göz ardı edilerek alan üstünlüğü sağlamaya çalışmak sık sık istenmeyen durumların oluşmasına yol açabilir.
Kuvvetler
Kuvvetler aletler ve piyonlardan oluşmaktadır.Açılışta kuvvetlerin harekete geçirilmesi, uyumlu oyunu ve gelişmeyi oyun ortasına hazırlanan planlara bağımlı kılmasıdır.Alet veya piyonların her birisinin daha oyunun başlangıç döneminde kendine özgü görevleri vardır.Aletler oyunda bulundukları sürece piyonlardan çok daha etkin ve hareketlidirler.
a)açılışta piyon zayıflıkları: Piyonların düzeni kesinlikle mücadelenin gidiş şeklini etkilemektedirler. Piyon zayıflıkları (duble,ayrık ,geri kalmış ) açılış içerisinde diğer şekillerde karşılık bulmamışsa yetersizdir.Teori piyon zayıflıklarını içeren devam yollarını reddetmektedir. Bu tür piyonlar hem kendileri zayıf hem de önlerindeki karelere rakip figürler kolayca yerleşebilir. Kuvvetlerin yerleşimini doğru değerlendirmek için piyonların ve aletlerin ortaklaşa oyununu dikkate almak gerekir. Piyon zayıflıkları aletleri avantajlı şekilde yerleştirilerek telafi edilebilir. Satranç mücadelesinde en önemli unsurun tempo olduğunu hiçbir zaman unutmamak gerekir.
b)piyon zincirleri: Oyunun başlangıç aşamasına alan kazanmakta piyonlar öncüdür. Piyonların ilerlemesi aletlerin rahat hareketi için yer hazırlamaktadır.Rakip piyonlara yine piyonlarla karşı konulmalıdır. Rakibin hareketli piyon zincirleri oluşturmasına izin verilmemelidir.
Zaman(tempo)
Açılışta aletlerin hamle kaybına fırsat vermeden hızlı, etkin olarak geliştirilip tahta üzerinde yerleştirilmesi gerekir. Açılışta her hamle çok değerlidir. Gereksiz yere bir hamle geriye düşmek tüm planı hatta oyunun sonucunun bile belirlemektedir. Zamanı iyi kullanmak gerekir. Açılışta bir aleti iki kere oynamak tempo kaybına yol açar. Ağır aletleri erken oyuna sokmakta aynı sonuçlara yol açabilir.Şahın merkezde kalması, çok erken yetersiz sayıda aletle hücum edilmesi de yanlıştır. Gelişmeye yeterli önem verilmelidir.
Açılışta gereksiz piyon hamlelerinden kaçınılmalıdır.
AÇIK AÇILIŞLAR
Satranç mücadelelerinde kuvvet, alan ve zaman en önemli üç faktördür.Açık açılış ilkelerinin temelini aletlerin seferberliği oluşturur.İlkeleri anımsamakta fayda var.
1.Açık açılışlarda Morphy’nin oyunlarında ortaya koyduğu ilkelerden en önemlisi aletlerin geciktirilmeden geliştirilmesi, zaman yitirilmeden (tempo kaybetmeden) oyuna sokulmasıdır.
2.Morphy’nin bir diğer ortaya koyduğu satranç gerçeği de oyun açıldıkça gelişme üstünlüğü nün etkisini artıracağıdır.Açılışta taşlarını iyi geliştiren oyuncu oyunu açmaya çalışırken, rakibi de kapalı tutmaya çalışmalıdır.
3.Merkezi ele geçirmek için mücadele etmek gerekir.
4.Şahın güvenliğini sağlanmalı, rok geciktirilmeden yapılmalıdır.
5.Birinci yatay sırayı hızla boşaltarak kaleleri merkezde harekete geçmek üzere hazırlamak gerekir. Ağır taşların hareket yeteneği artırılmalıdır.
6.Siyah açılışta dengeyi kurmadan direk hücuma geçmemelidir.
7.Beyaz oyuna başlamanın avantajı ile siyahı baskı altında tutarak savunmaya zorlamalıdır.
8.Açılış aşamasında maddi kazanç peşinde koşulmamalıdır.Tempo kaybına dikkat edilmelidir.
9.Her iki kanatada gelişmeye dikkat edilmeli,dengeli bir gelişme sağlanmaya çalışılmalıdır.
Artık açık açılışlara geçebiliriz.
|
